aftaka.org

Umræða og skoðannaskipti um mótmæli hafa færst í aukanna upp á síðkastið hér á landi og á Saving Iceland hópurinn stóran þátt í þeirri þróun. Eftir að hópurinn hóf mótmæli sín gegn stóriðjustefnu íslenskra stjórnvalda hafa alls kyns raddir farið að heyrast um mótmæli yfir höfuð, tilgang þeirra, árangur og réttmæti.

Þótt greinilega hafi viðhorf margra Íslendinga breyst í kjölfar aðgerða Saving Iceland og fleiri og fleiri aðhyllist nú óhefðbundnar mótmælaaðgerðir, hefur krafan um hefðbundin mótmæli einnig orðið sýnilegri hjá fjölmiðlafólki, stjórnmálamönnum, lögreglu, nokkrum atvinnubloggurum og þremur litlum menntaskólastrákum. *

Umfjöllunarefni þessarar greinar er þó ekki Saving Iceland hópurinn sérstaklega heldur tilgangsleysi þessara hefðbundnu mótmæla sem sífellt er gerð krafa um.

Mótmælalægð hafði átt sér stað á Íslandi þar til sl. fimmtudag þegar nýr meirihluti tók við borgarstjórn Í Reykjavík. Mótmælendur fóru mikinn á pöllum ráðhússins og tókst ítrekað að stöðva kosningu á Ólafi F. Magnússyni í stöðu borgarstjóra. Borgarstjórnarfundi í Reykjavík var í fyrsta skipti frestað vegna óláta á áheyrendapöllum, síðan á Gúttófundinum árið 1932.

Forrystumenn stjórnarflokkanna tjáðu sig um málið og fjölmiðlar leituðu eftir áliti stjórnmálafræðinga og stjórnmálamanna. Útkoman var hreint út sagt hlægileg. Í viðtali við Morgunblaðið sagði Stefanía Óskarsdóttir stjórnmálafræðingur að mótmælin væru ekki marktæk sökum ungs aldurs flestra þeirra sem mótmælt höfðu. Einnig hafi þeir hvorki fylgt vinnureglum né hlýtt tilmælum. Þessi orð hins menntaða stjórnmálafræðings eru vægast sagt heimskulegt.

Fyrir það fyrsta gerir hún lítið úr þeirri staðreynd að ungt fólk skuli hafa skoðanir og notist við árangursríkar aðferðir við mótmæli sín. Hún reynir að láta líta úr fyrir að þarna hafa aðeins verið um barnalegan fíflagang að ræða og horfir gjörsamlega framhjá þeirri staðreynd að sömu einstaklingar og stóð í pöllum ráðhússins eru eða munu því miður brátt verða almennir launaþrælar og skattgreiðendur í borginni og hafa því fulla ástæðu til að láta í sér heyra þegar því ofbýður hegðun og framganga stjórnmálamanna.

Mótmælin hefðu fyrst orðið ómarktæk ef mótmælendur hefðu staðið prúðir og stilltir, þögglir með mótmælaskilti og leyft fundinum að ganga fyrir sig erfiðalaust. Með því að koma hins vegar sífellt í veg fyrir að nýr borgarstóri væri kosinn sýndu mótmælendur hversu heitt þeim var í hamsi, hversu raunveruleg mótmælin voru. Einu gildir hvort borgarstórnarskiptin hafi farið fram á löglegan hátt og Ólafur í raun lýðræðislega kjörinn fulltrúi. Þessu löglega framferði var einmitt verið að mótmæla.

Viðbrögð Geirs Haarde forsætisráðherra voru í sama kantinum. Hans sagðist skilja að ungt fólk ætti það til að reiðast vegna pólítískra ákvarðanna en framkoma sem þessi væri óásættanleg þar sem borgarstjórnarfundurinn hafi farið fram með löglegum og lýðræðislegum hætti. Flokksfélagar hans í Sambandi Ungra Sjálfstæðismanna voru sammála og sögðu að löglega og lýðræðislega starfsemi mætti aldrei stöðva. Sama hversu ósáttur hinn almenni borgari væri; sama hversu siðferðislega röng starfsemin væri.

Skilaboðin sem verið er að gefa eru einföld; lög landsins og svokallað samtíma lýðræði má aldrei draga í efa. Sama hversu mikið fólki misbýður löglegar aðgerðir valdhafa, aldrei skulu þær stöðvaðar. Í augum þeirra sem gera sífellt kröfu um að mótmælendur beiti hefðbundnum aðferðum, ganga mótmæli einungis út á að segja skoðun sína, ekki að hafa raunveruleg áhrif. Á fjögurra ára fresti fáum við færi á að kjósa okkur fulltrúa, velja á milli kúks og skíts, en þess á milli höfum við einungis rétt til þess að tjá skoðanir okkar á hefðbundinn og friðsamlegan hátt. Engu skiptir hvort mótmælendur hafi raunverulega kosið upp á sig viðkomandi stjórn eða ekki.

Í greininni Af Kerfum fjallar Óttar Martin Norðfjörð um þau kerfi sem mennirnir hafa skapað sér til þess að auðvelda sér lífið. Viðfang Óttars er skopmyndamálið mikla þegar Jyllands Posten birti móðgandi teikningar um íslam í nafni tjáningarfrelsisins. ** Við getum hæglega snúið umræðunni yfir á hið svokallaða lýðræði okkar samfélags.

Kerfin sem um er rætt geta verið einföld t.d. umferðarljós en einnig flóknari kerfi svo sem lýðræði, stjórnarfyrirkomulag sveitarfélaga og heilu landanna. Þó kerfin séu sköpuð í þeirri von að þau auðveldi okkur lífið er ekki þar með sagt að við getum fylgt þeim í einu og öllu undantekningarlaust.

Eins og Óttar bendir réttilega á erum við ekki vélmenni og mótmælin síðasta fimmtudag voru afskaplega gott dæmi um það. Þegar fólki misbýður hegðun stjórnmálamanna eru eðlilegustu viðbrögðin þau sem við urðum vitni að í ráðhúsinu. Vélmenni hefðu hins vegar setið stillt og beðið eftir næsta tækifæri til að setja X á blað, treysta á kerfið. Ef mótmælendur ætla alltaf að hegða sér eins og vélmenni og spila eftir leikreglum andstæðingsins er nokkuð ljóst að leiknum er tapað.

Mótmæli eru ekki gripasýningar eða fegurðarsamkeppnir. Markmið mótmælenda er ekki einungis að tjá skoðun sína og koma vel út í fjölmiðlum, heldur að grípa inn í og hafa raunveruleg áhrif. Hugmynd þeirra sem gera kröfu um hefðbundin mótmæli er sú að samfélaginu skuli ekki breyta því það sé þessa stundina á hátindi velmegunnar, fullkomnlegt jafnvægi ríki. Þeir gleyma því hins vegar að ástand dagsins í dag byggist á því að einhvern tíma beittu einhvejir óhefðbundnum aðferðum við að koma óhefðbundnum skoðunum sínum á framfæri. Sigrar hvers kyns réttindabaráttu síðustu alda hefðu aldrei litið dagsins ljós ef hefðbundnum aðferðum hefði ávallt verið beitt.

Krafan um hefðbundin mótmæli byggir á hræðslu um að samfélagið muni raunverulega taka þeim breytingum sem mótmælin boða. Stjórnmálamenn og lögregla míga nú á sig við tilhugsunina að mótmælin í ráðhúsinu séu það sem koma skal og mótmælahefð Íslendinga muni nú taka róttækum breytingum. Þeir eru hræddir og eiga líka að vera það. Sömuleiðis atvinnubloggaranir á mbl.is sem aldrei hafa staðið upp af rassgatinu og mótmælt nokkrum sköpuðum hlut. Gagnrýni þeirra nær ekki dýpra en að kalla óhefðbundna mótmælendur skríl, börn, iðjuleysingja og þar fram eftir götunum. Þessi gildisfelling raunverulegra mótmæla er á svo lágu plani að erfitt er að gera sér grein fyrir hvort um sé að ræða hræðslu við mátt mótmæla eða hreina heimsku.

Tilgangur mótmæla er að hreyfa við hlutunum, hafa raunveruleg áhrif. Hefðbundnum mótmælum er hins ekki ætlað að hafa áhrif og því eru þau ekki mótmæli.